ya bazen bizzat kendisi için bazen başka bir şeye [zenginlik vs.] araç olsun diye istenir [İLİM, RİYASET]
ya da sadece araç olsun diye tercih edilir.
Bizzat kendisi için tercih edilen iyi en kamil iyidir. Kemal aşağıya indikçe azalıyor.
Mutluluk en kamil-yetkin iyi olduğuna göre mutluluğa götüren yolları bilmek gerek.
İnsan 3 şeyden dolayı övülür veya kınanılır:
AKIL: TEMYİZ
NEFİS: ARAZLARI= merhamet, cesaret, cimrilik...
BEDEN: FİİLLERİ= oturmak, kalkmak, koklamak, görmek...
Bu fiillerin nefsin arazlarının ve temyizin iyisi ve kötüsü vardır. İnsan iyilerini iradi olarak [keyfe-nasıl], her yaptığında [nerede] ve her zamanda [metâ-nezaman], sadece iyinin kendisi için [limâzâ-niçin] yaptığı zaman MUTLULUKa ulaşır. İnsan kötüyü iradi olarak, her yer ve zamanda, sadece kendisi için yaptığı zaman ŞEKAVETe ulaşır. [mutluluk şekavet]
İnsanı mutluluğa veya şekavete ulaştıran şeyler HEY'ET-durum lardır. İnsanlar her insanda doğuştan bulunan KUVVE-güç ün -hem cimrilik hem cömertliği aynı derecede kapsar ama birine yatkın- alışkanlık haline getirilmesiyle veya zıddının ortaya çıkarılmasıyla oluşan kendisinden iyi veya kötü fiillerin çıktığı heyet meydana getirirler. [kuvve-heyet]
[Fusulu'l-Medeni başlığında da vardı. Burada da uzun uzun anlatılıyor Erdemli orta teorisi adı veriliyor kısaca. Yapılması gereken iki zıt uçtaki -ifrat, tefrit- ahlaki davranışların erdemlileri olan ortalarını bulmaya çalışmak. Bunun için ifratsa tefriti tefritse ifratı [cimrilik tefrit israf ifrat cömertlik orta] sık sık yapılarak ortayı bulması bekleniyor. Terazi gibi. Sağlaması yapılırken de ifrat ve tefritteki davranışı yaparken kolaylık olup olmadığını bakılıyor. Çünkü insan kötü fiili yaparken haz alır, iyiyi yaptığında kendisine zarar geleceğini düşündüğü için zorlanır -doğru söylerse servetini kaybedecek-. Haz aldığı şey ve zarar görmediği şey de kendisine kolay gelir. Yani insan kendi davranışlarına bakarak da orta'yı bulur. Kontrol edeceği şey haz ve zarar olur yine.]
Heyetler 2 ye ayrılır
1. Temyizin-ayırdetmenin
a iyisine ulaştıran heyet: KUVVETÜ'Z-ZİHN
b kötüsüne ulaştıran heyet: DA'FU'Z-ZİHN... ZAAFU'Z-ZİHN
2. Nefse arız olan şeyler ile fiilerin
a iyisine ulaştıran heyet: İYİ AHLAK
b kötüsüne ulaştıran heyet: KÖTÜ AHLAK
Haz ile bağlantılı olarak insanın bilinmesi mümkün olan şeyler
bilinmek bilinmek+yapılmak [ki yapılmak kemalidir ve anlam ifade eder]
Sanatlar da iki tür
1. bize sadece bilinecek olan şeylerin bilgisini sağlayan [Tanrının varlığı.]
2. bize bilinmesi ve yapılması mümkün şeylerin bilgisini ve onu yapma kuvvetini verir.
a. insanın şehirlerde yaptığı: doktorluk denizcilik ticaret.
b. insanın en iyi hayat tarzının hangisi olduğunu araştırmaya onlarla iyilikleri bilmeye yönelmesine iyi işleri ve iyi fiili seçmesine ve onları yapma gücünü kazanmasına vasıta olan sanat.
Beşeri amaçlı olan şeyler.
haz veren
faydalı olan = sanatlardaki 2a
iyi olandır. =sanatlardaki 2b.
yani sanatlar içinde haz veren yok. sadece faydalı ve iyi olan var.
öyleyse 2 çeşit sanat var.
1. amacı iyiyi elde etmek olan= felsefe beşeri hikmet.
2. amacı faydalıyı elde etmek olan= bunlara hikmet denmez. benzetilerek ancak bu isimle adlandırılır.
İyi olan
bilgi bilgi+fiil [eylem] olduğuna göre.
Amacı iyi olan felsefe de
Nazari Ameli felsefe olarak 2 ye ayrılır.
a. matematik a. ahlak sanatı.
[aritmetik, b. siyaset ilmi.
geometri,
perspektif]
b. fizik
c. metafizik
ÖYLEYSE:
Felsefe iyiye ulaştırır
En kamil iyi mutluluktur.
öyleyse felsefe mutluluğa da ulaştırır. [çünkü seviye olarak mutluluk iyi nin altında]
Mutluluğa ulaştıran felsefeyse Felsefe iyi temyiz ile meydana geliyorsa iyi temyizi elde eden heyet kuvvetu'z-zihn ise kuvvetu'z-zihni ortaya çıkaran şeyi bulmak gerek.
Kuvvetu'z-zihn [bilinmesi istenilen şeyde doğruyu kavrama gücü]
yanlışı doğrudan şüpheliyi doğrudan doğruya benzeyeni doğrudan kesin olarak ayrıştırmamızı sağlayan bir güce sahip olursak elde edilir. bu da Mantık sanatıdır.
Mantık gramer karşılaştırması burada beklenilen bir bölüm. Mantığı ilk olarak alıyor Farabi ama 'raconuna göre' mantık öğrenmek istiyorsak da mantığa başta gramer ile ilgili meseleleri de koyarız diyor. -Kavram ortaya çıkarmak için olarak algıladım ben, yanlış olabilir- Yani mantığın başındaki grameri mutluluğa ulaştıran ilk adım olarak alabiliriz. -Ama Farabi ilkin ısrarla mantık olduğunu da vurguluyor.- Buna göre mutluluk aşamaları yukarıya doğru şöyledir denebilir.
Gramer.... Mantık sanatı.... Kuvvetu'z-zihn.... İyi-temyiz... Felsefe.... Mutluluk.... İyi
[Gramer mantık karşılaştırması sırasında nutk kelimesinin köküne iniyor Farabi.. sadece dikkate değer bilgi olduğu için aktarıyorum.
Akıl a. insanın bir şeyi zihniyle kavraması
b. insanın kavramasının meydana gelmesine vasıta olan şey
olarak anlaşılır.
Nutk a. konuşma, dil ile ifade etme [çoğunluğa göre]
b. insanın kavramasınını meyda gelmesine vasıta olan şey [aklın 2. tanımı] [kudemaya göre insan natıktır dendiğinde.]
c. hem a hem b deki anlamları [kudemaya ve Farabi'ye göre genelde]
[nutka yetkinlik kazandırmak için olana mantık sanatı derler. ]]
Bu fiillerin nefsin arazlarının ve temyizin iyisi ve kötüsü vardır. İnsan iyilerini iradi olarak [keyfe-nasıl], her yaptığında [nerede] ve her zamanda [metâ-nezaman], sadece iyinin kendisi için [limâzâ-niçin] yaptığı zaman MUTLULUKa ulaşır. İnsan kötüyü iradi olarak, her yer ve zamanda, sadece kendisi için yaptığı zaman ŞEKAVETe ulaşır. [mutluluk şekavet]
İnsanı mutluluğa veya şekavete ulaştıran şeyler HEY'ET-durum lardır. İnsanlar her insanda doğuştan bulunan KUVVE-güç ün -hem cimrilik hem cömertliği aynı derecede kapsar ama birine yatkın- alışkanlık haline getirilmesiyle veya zıddının ortaya çıkarılmasıyla oluşan kendisinden iyi veya kötü fiillerin çıktığı heyet meydana getirirler. [kuvve-heyet]
[Fusulu'l-Medeni başlığında da vardı. Burada da uzun uzun anlatılıyor Erdemli orta teorisi adı veriliyor kısaca. Yapılması gereken iki zıt uçtaki -ifrat, tefrit- ahlaki davranışların erdemlileri olan ortalarını bulmaya çalışmak. Bunun için ifratsa tefriti tefritse ifratı [cimrilik tefrit israf ifrat cömertlik orta] sık sık yapılarak ortayı bulması bekleniyor. Terazi gibi. Sağlaması yapılırken de ifrat ve tefritteki davranışı yaparken kolaylık olup olmadığını bakılıyor. Çünkü insan kötü fiili yaparken haz alır, iyiyi yaptığında kendisine zarar geleceğini düşündüğü için zorlanır -doğru söylerse servetini kaybedecek-. Haz aldığı şey ve zarar görmediği şey de kendisine kolay gelir. Yani insan kendi davranışlarına bakarak da orta'yı bulur. Kontrol edeceği şey haz ve zarar olur yine.]
Heyetler 2 ye ayrılır
1. Temyizin-ayırdetmenin
a iyisine ulaştıran heyet: KUVVETÜ'Z-ZİHN
b kötüsüne ulaştıran heyet: DA'FU'Z-ZİHN... ZAAFU'Z-ZİHN
2. Nefse arız olan şeyler ile fiilerin
a iyisine ulaştıran heyet: İYİ AHLAK
b kötüsüne ulaştıran heyet: KÖTÜ AHLAK
Haz ile bağlantılı olarak insanın bilinmesi mümkün olan şeyler
bilinmek bilinmek+yapılmak [ki yapılmak kemalidir ve anlam ifade eder]
Sanatlar da iki tür
1. bize sadece bilinecek olan şeylerin bilgisini sağlayan [Tanrının varlığı.]
2. bize bilinmesi ve yapılması mümkün şeylerin bilgisini ve onu yapma kuvvetini verir.
a. insanın şehirlerde yaptığı: doktorluk denizcilik ticaret.
b. insanın en iyi hayat tarzının hangisi olduğunu araştırmaya onlarla iyilikleri bilmeye yönelmesine iyi işleri ve iyi fiili seçmesine ve onları yapma gücünü kazanmasına vasıta olan sanat.
Beşeri amaçlı olan şeyler.
haz veren
faydalı olan = sanatlardaki 2a
iyi olandır. =sanatlardaki 2b.
yani sanatlar içinde haz veren yok. sadece faydalı ve iyi olan var.
öyleyse 2 çeşit sanat var.
1. amacı iyiyi elde etmek olan= felsefe beşeri hikmet.
2. amacı faydalıyı elde etmek olan= bunlara hikmet denmez. benzetilerek ancak bu isimle adlandırılır.
İyi olan
bilgi bilgi+fiil [eylem] olduğuna göre.
Amacı iyi olan felsefe de
Nazari Ameli felsefe olarak 2 ye ayrılır.
a. matematik a. ahlak sanatı.
[aritmetik, b. siyaset ilmi.
geometri,
perspektif]
b. fizik
c. metafizik
ÖYLEYSE:
Felsefe iyiye ulaştırır
En kamil iyi mutluluktur.
öyleyse felsefe mutluluğa da ulaştırır. [çünkü seviye olarak mutluluk iyi nin altında]
Mutluluğa ulaştıran felsefeyse Felsefe iyi temyiz ile meydana geliyorsa iyi temyizi elde eden heyet kuvvetu'z-zihn ise kuvvetu'z-zihni ortaya çıkaran şeyi bulmak gerek.
Kuvvetu'z-zihn [bilinmesi istenilen şeyde doğruyu kavrama gücü]
yanlışı doğrudan şüpheliyi doğrudan doğruya benzeyeni doğrudan kesin olarak ayrıştırmamızı sağlayan bir güce sahip olursak elde edilir. bu da Mantık sanatıdır.
Mantık gramer karşılaştırması burada beklenilen bir bölüm. Mantığı ilk olarak alıyor Farabi ama 'raconuna göre' mantık öğrenmek istiyorsak da mantığa başta gramer ile ilgili meseleleri de koyarız diyor. -Kavram ortaya çıkarmak için olarak algıladım ben, yanlış olabilir- Yani mantığın başındaki grameri mutluluğa ulaştıran ilk adım olarak alabiliriz. -Ama Farabi ilkin ısrarla mantık olduğunu da vurguluyor.- Buna göre mutluluk aşamaları yukarıya doğru şöyledir denebilir.
Gramer.... Mantık sanatı.... Kuvvetu'z-zihn.... İyi-temyiz... Felsefe.... Mutluluk.... İyi
[Gramer mantık karşılaştırması sırasında nutk kelimesinin köküne iniyor Farabi.. sadece dikkate değer bilgi olduğu için aktarıyorum.
Akıl a. insanın bir şeyi zihniyle kavraması
b. insanın kavramasının meydana gelmesine vasıta olan şey
olarak anlaşılır.
Nutk a. konuşma, dil ile ifade etme [çoğunluğa göre]
b. insanın kavramasınını meyda gelmesine vasıta olan şey [aklın 2. tanımı] [kudemaya göre insan natıktır dendiğinde.]
c. hem a hem b deki anlamları [kudemaya ve Farabi'ye göre genelde]
[nutka yetkinlik kazandırmak için olana mantık sanatı derler. ]]
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder