Kindi: Gerçek ve Mecazi Etkin Üzerine

Aslında "İlk Felsefe Üzerine" ve "Tarifler Üzerine" Kindi'nin en önemli eserleri.. Ama bunların, önemlerine binaen, üzerinde daha çok çalışılması gerektiği için, bunlar hakkında yazmayı sona bırakıyorum.. 

Mahmut Kaya'nın ve dolayısıyla el-Felsefetü'l-İslamiyye serisinin 4. sünü oluşturan Resailul-Kindi'nin sırasına göre 3. olan "Gerçek ve Mecazi Etkin Üzerine" adlı küçük esere geçiyorum.. 

Yazar bu konuyu açıklamak için "Fiil nedir ve kaç çeşit fiil vardır" sorularına cevap vermek gerekir diyor.. 

1. İlk Gerçek Fiil- yapan GERÇEK ETKİN (el-Failu'l-Hak): Yoktan var etmek.. Buna "ibda" adı veriliyor.. Faili Allah.. Yani el-Failu'l-Hakk Allah olmuş oluyor.. 

2. 2. Derecedeki Gerçek Fiil- yapan MECAZİ ETKİN: Failin fiilinin münfailde ortaya çıkması.. Etkiye açık.. (Gerçek Etkin ise yaptıklarını hiç etkilenmeden yapar)

El-Failu’l-Hakk

(sadece 2. derecedeki etkinin yakın sebebi.. diğerlerini uzak sebep olarak etkiler.. kendisi hiçbir zaman etkilenmez)

2. Derecedeki ilk etkin..

(Failu’l-Hak’tan etkilendiği için başkalarına da etki eder.. Kendisinden sonraki etki ettiğinin yakın sebebidir.. Failu’l-Hakk’a göre de ilk edilgindir.)

Edilgin..

(Kendisinden sonrakinin yakın sebebidir.. Kendisinden bir önceki, kendisinin yakın sebebi, el-Failu’l-Hak da uzak sebebidir..)

Edilgin..

(.. yukarıdaki gibi etki ve edilgi devam eder.. )

Edilgin..

…

En son edilgin..

(yakın sebebi kendisinden bir önceki edilgin, uzak sebebi de el-Failu’l-Hak’tır.) 

[[Görüldüğü gibi el-Failu'l-Hak dışındakilerin etkinliği izafi.. aynı zamanda edilgin de olabiliyorlar.. ama gerçek etkin-el-Failu'l-Hak hiçbir şekilde edilgin olmuyor..]] 

[[Ben 2. Derecedeki ilk edilginden en son edilgin e kadar olan bölümü gök cisimleri olarak algıladım.. yanlış olabilir.. Oluş ve Bozuluşun Yakın Etkin Sebebi Üzerine adlı risaleyi göz önünde tutarak.. Bu risaleye göre oluş bozuluş alemi olan bu dünya, yani ay altı alemin yakın etkin sebebi gök cisimleri.. dolayısıyla el Failu'l-Hak ile en son edilgin arasında tek tabaka var.. o da gök cisimleri..?!]]] 

Mecazi Fiiller 2'ye ayrılır: 

1. FİİL: failin yaptığı iş sona erince sona erer.. yürüyenin yürümesi gibi.. 

2. AMEL: fail ortadan kalktığında etkisi edilginde devam edendir.. bina, nakış gibi.. 

[Sanırım sadece kitap özeti yapıyorum.. Bu arada bu küçük eser sadece 1.5 sayfa.. Ahmed b. Muhammed el-Horasani'ye yazılmış bir mektup..]