Alemin Birliği ve Alemin Sonluluğu Üzerine 2

Sonsuzluk Üzerine'deki aksiyomlar..
a. Kendisinden bir şey eksilen her şeyin geriye kalan kısmı önceki durumundan daha azdır.
b. Kendisinden bir şey eksilen her şeye eksilen kısmı iade edilince önceki durumuna döner.
c. Sonlu olan her şey bir araya toplandığında bunların toplamı da sonlu olur.
d. Biri ötekinden daha az olan iki şeyden daha az olan daha çok olanı veya onun bir kısmını oluşturur. Tamamını oluşturuyorsa bir kısmını da oluşturmuş sayılır.

...

Allah’ın birliği ve Alemin sonluluğu üzerine

Ali b. Cehm’e (ö. 863)  yazdığı küçük eser..

Akıl tarafından vasıtasız kabul edilen açık seçik aksiyomlar..
a. Birbirinden büyük olmayan tüm cisimler eşittir.
b. Eşitlik. Cismin sınırları arasındaki boyutların bilfiil ve bilkuvve aynı olmasıdır.
c. Sonlu olan sınırsız olamaz.
d. Eşit olan her cisimden birinin miktarı artırılınca hem diğer eşitlerinden hem de artırılmadan önceki durumundan daha büyük olur.
e. Nicelik bakımından sonlu iki cismin toplamları da sonludur. Her nicelik ve niceliğe ilişkin her şeyde bu bir zorunluluktur.
f. Aynı cinsten iki şeyden küçüğü büyüğünü veya onun bir kısmını oluşturur.

xxx

(aksiyomların ispatı, örnek durum)

Sonsuz bir cisim düşünelim.
Bu kısmın bir kısmını alalım..

Geriye kalan:
Ya sonlu
Ya sonsuzdur..

2. Durumda/ sonsuz ise..

Ya öncekine eşittir ==> ise .. sonsuz+kesilen=sonsuz olur. bu imkansızdır. [aksiyom d]
Ya da öncekinden büyüktür. ==> ise.. sonsuz>sonsuz olur. bu imkansızdır. [aksiyom f] küçük=büyük olmuş oldu. Oysa [aksiyom b]

Öyleyse bu iki cisim sonludur.

xxx

Sonlu olan muhdestir-sonradan yaratılmış.
Her muhdesin bir muhdisi-yaratıcısı vardır. [İbn-i Rüşd “muhdes’in muhdisi vardır” önermesinin zorunlu olmadığını söyleyerek İbn-i Sina’ya ve diğerlerine karşı çıkıyordu. Keşf an Minhâci’l-Edille’de geçiyor olabilir. İbn Haldun da olabilir. Ders notlarına bak]

xxx 

(muhdis) 

Muhdis
Ya bir ==> ise.. el-fâilu’l-evvel’dir.
Ya çoktur ==> ise.. hepsinin iştirak edeceği tek durumun (fail olmak) birçok faslı var demektir. Yani birleşiktir..

Birleşik olanı birleştiren vardır. (yani birleşik izafi bir kavramdır bu da)
Her failin-muhdisin bir faili-muhdisi vardır (demek)
Sonsuza dek sürüp gider.

Öyleyse muhdis çok değildir
2. Durumun imkansızlığı 1. Durumun ispatı olmuş oluyor..
Sonlu olan-muhdesin muhdis’i  Bir’dir. El-fâilu’l-evvel’dir.

xxx 

(cisim hareket zaman)

Sonluya yüklenenler de sonludur.
Nicelik, nitelik, hareket, zaman, cisim..

“imkan olarak sonsuzluk” vardır ama
Bilfiil sonsuzluk yoktur.
Bu cisim hareket ve zaman için geçerlidir.

Çünkü hareket zaman ve cisim birbirleri için zorunludurlar. Biri olmazsa diğeri olmaz ve birbirinden önce bulunamazlar..

Xxx

(hareket)

Hareket dörde ayrılır:
El-hareketü’l-mekâniyye: tüm cüzlerinin yer değiştirmesi. [mekan]
Er-rubuvv ve’l-izmihlal: merkeze veya merkezden çevreye doğru. [artma ve eksilme]
El-istihale (dönüşüm): cismin niteliklerinin değişmesi. [araz]
El-kevn ve’l-fesâd (oluş bozuluş): cismin cevherinin değişmesi. [cevher]
El-iʾtilâf ve’t-terkîb (bağlaşma ve birleşme)
Cismi meydana getiren harekettir. Cisim: boyutlar (en, boy derinlik) +cevher

Her değişim değişenin varoluş sürecini (zamanı) belirler. Her değişim zamana bağlıdır. (yani hareket zamanın hem sebebi hem sonucudur. Bu yüzden birbirinden önce bulunamazlar. Hareket cismin de hem sebebi hem sonucudur. Öyleyse bunlar birbiri için zorunlu ama birbirinden önce veya sonra bulunamazlar. Dolayısıyla birinin sonlu olduğunu ispat etmek diğerlerinin de sonlu oldukları anlamına gelir)

xxx

(zaman)

Zaman sonsuz olamaz. Çünkü;
Belirli bir zaman biliniyorsa (mesela 2012 yılının x günü x saati)
Geriye doğru gidildiğinde de belirli bir zaman-başlangıç noktası olması gerekir.
İleriye doğru gidildiğinde de belirli bir zaman-bitiş noktası olması gerektiği için zamanın bir “son” u da vardır.
Yani zamanın bir başlangıcı ve bir sonu vardır. Zaman sonludur. Dolayısıyla bundan ayrılmaz olan hareket ve cismin de sonu vardır.

xxx

(sonuç)

Her sonlu olanın başlangıcı ve sonu vardır. Başlangıcı ve sonu olan yaratılmıştır-meydana getirilmiştir. Her yaratılan-meydana getirilen bir yaratıcı[-sanatkar] eseridir.

...

Kindi aslında aynı iki yolu iki farklı sonuç için kullandı..
Küçük eserin başlığı “Allah’ın birliği ve alemin sonluluğu üzerine” idi..
Allah’ın birliğini ispat için; önce aksiyomlardan yola çıkarak cismin sonluluğunu ispat etti. Sonlu olanın muhdes olduğunu ve muhdise ihtiyacı olduğunu söyledi. Muhdisin mümkün durumlarını söyleyip Bir’liğini ispat etti. Muhdis=Allah
Alemin sonluluğu üzerine; sonluya yüklenenler de sonludur cisim hareket ve zamanın birbirine yüklenen birbiri için zorunlu ve ayrılmaz. birinin sonluluğunun ispatı diğerlerinin de sonlu olduğunu gösterir. Burada zamanın sonluluğunu ispat ederek başlıktaki ikinci bölümü tamamlamış oldu..