Kindi.. hayat..

"Cimriliğin değerini şundan anla ki 'hayır' derken başın yukarıda, 'evet' derken aşağıdadır"

  Kindi.. 

Çok şaşırtıcı değil mi bir filozofun böyle söylemesi.. Cahız'ın Cimriler Kitabı-Kitabu'l-Buhala'sında  Kindi karakterize edilerek anlatılmış.. Yani cimriliğiyle özdeşleşmiş Kindi.. 

"Para kuş gibidir, elinde tuttuğun sürece o senin, uçtuğu zaman başkasınındır"

"Yavrucuğum, insanlarla ilişkin satranç oyuncusu gibi olmalı, onun taşını alırken kendininkini korumalısın"

da diğerleri.. [İbn Ebi Useybia'nın Uyûn'unda geçiyormuş]

Malum.. Fikirlerini öğreneceğimiz insanların hayatlarını da öğrenmek isteriz.. En azından fikirlerine etki etmesi bağlamında.. Veya fikrini önce öğrenmişizdir-veya fikrindeki bir ayrıntıyı-.. Bize ilginç gelmiştir.. Kimmiş bu, ne zaman nasıl yaşamız deriz.. Yapısalcıların yazarın hayatını özellikle öğrenmeme gibi bir alışkanlıkları varmış eseri anlamalarına etki etmesin diye.. Ama ben yazarın hayatını özellikle merak edip önemseyenlerdenim.. Bu yüzden burada Kindi'nin hayatıyla başlayacağım.. Yalnız bunu ansiklopedik yapmayacağım doğal olarak.. Dağınık olabilir yani.. 

Kindi'nin asıl adı Yakup.. 801 yılında Basra'da doğmuş.. asil bir aileden.. Temel eğitimini Basra'da alıp hayatının geri kalanını geçireceği Bağdat'a göç ediyor.. 

Bu dönem Abbasiler dönemi ve Kindi'nin doğduğu yıllarda başta meşhur halife Harun Reşit var.. 

Hadi 4.(785-786)

Harun Reşid 5.(786-809)

Emin 6.(809-813)

Memun 7.(813-833)

Mutasım 8.(833-842)

-

Vasık 9.(842-847)

Mütevvekil 10.(847-861)

Mustain 12.(862-866)

Muhtedi 14.(869-870)

Muntasır 11.(861-862)

Mutaz 13.(866-869)

Mutemid 15.(870-892)

Kindi babası küçük yaşta ölmesine rağmen saray çevresinden destek görüyor ve Beytül  Hikme'deki ilmî çevreye girebiliyor.. Özellikle Memun Mutasım ve Vasık'tan yakın ilgi görüyor.. 

Bu üç ismin akla getirdiği acı hatıralar var: Mihne olayları.. Kısaca "Kuran'ın mahluk-yaratılmış olduğu" şeklindeki Mutezilî düşünceyi benimsetmeye çalışan devlet yönetiminin baskı ve işkencelerinin olduğu dönem..  Bu üç sultanın isimlerinin bu zulümle anılması, yaptıkları olumlu şeylere de gölge düşürmüş.. 

Kindi de bu üç sultanın desteğini kazanınca, hatta Mutasım'ın oğlu Ahmet'in özel hocası olunca -vâ esefâ ki bu prens saltanat savaşları sırasında vefat ediyor-, ve daha da kötüsü felsefe denen tamamen yabancı bir marazı! düşünceye-ilme-geleneğe (?) sokmaya çalışınca insanlar tarafından aşırı şekilde eleştiriliyor.. Eleştirildiği için bazı konularda ayrıntıya giremediğinden yakınıyor Kindi İlk Felsefe Üzerine'sinde.. Ve kendisini eleştirenleri "din tacirleri" atfıyla kınıyor.. 

Ebu Maşer el-Belhi de bu aleyhte propaganda yapanlardan.. Ama Kindi'nin oyununa geliyor ve kendisi de büyük bir astronom oluyor.. -Her tuzak böyle olsa dünya kurtulurdu heralde.. Gerçi bozuluş zorunlu :) (Kindi'ye göre).. dünya kurtulamazdı yani..- 

Mutezile ile yakın ilişkisi sebebiyle Richard Walzer adlı bir şahsiyet "Greek into Arabic" adlı kitabında Kindi'nin de aslında bir filozof değil bir Mutezile kelamcısı olduğunu ileri sürüyor.. Ama Kindi, görüşlerinde Mutezili ve dinî etkiler olsa da -ki din ve felsefeyi --hatta edebiyatı-- tamamen ayrı şeylermiş gibi kullanmak sinir bozucu daha doğrusu felsefe-yi din-den bağımsızmış gibi kullanmak.. yanlışmış gibi..- felsefi metinlerin dilini  ve konularını kullanıyor. -Burada Kindi'nin Beytül Hikme'de bir Yunan felsefe eserlerini Arapça'ya çeviren bir çeviri grubunun olduğunu da hatırlayalım-

Kindi Vasık'tan sonraki sultanlar gözünde değerden düşüyor tabi.. Mütevekkil halife olurken Mutezile karşıtlığını epeyce kullanmıştı çünkü.. o da Mutezililere işkenca yapıyor anlayacağınız.. Kindi Mutezilî olmasa da Mutezilî insanların çevresinde.. ve hayatının geri kalanını gözlerden uzakta geçiriyor.. 

Ve en sevdiğim.. Kindi'nin kocaman bir kütüphanesi varmış.. Kindi gözden düşünce Beni Musa diye bilinen Muhammed ve Ahmed adlı iki kardeş bu kütüphaneye göz koymuşlar.. Bunlar da büyük matematikçi ve astronommuş :).. Mütevekkil'e bir şekilde ceza verdirmişler Kindi'ye ve kendileri de kütüphaneye konmuşlar.. Ama bir süre sonra geri vermek zorunda kalmışlar.. 

Tabi film izleyen ve fantastik tarih kitapları okuyan insanlardan olarak hemen senaryo geliyor: Bu ikisinin aradığı bir şey vardı kütüphanede.. çok gizli.. bulabilselerdi Kindi'yi kazaya kurban gönderirlerdi.. Bulamadılar ve başka yerde aramalarına devam ettiler.. geri verdiler kütüphaneyi.. Veya buldular.. ama Kindi farketmedi.. veya tehdit edilip susturuldu.. Veya Kindi bu yüzden öldü.. sonuçta ölüm tarihi tam olarak bilinmiyor.. Ama bu olmaz farkındayım.. çünkü Kindi 870 civarında ölüyor.. verilen tarihler aşağı yukarı beşer yıl değişiyor..- Ve Kindi diz ağrısından ölmüş.. 

[Bu metinle ilgili kaynaklar, DİA Kindi maddesi ile Mahmut Kaya'nın Kindi: Felsefi Risaleler'dir. Abbasi halifeleri de Vikipedi'den kopya..]